W momencie niemieckiego ataku na Polsk, l wrzenia 1939 r. Gmina Osie znalaza si na bezporednim zapleczu frontu. 2 wrzenia okolice Osia byy wielokrotnie bombardowane. Straty poniosa uchodzca ludno cywilna oraz wycofujce si oddziay 2 puku szwoleerw i 2 samodzielnego batalionu strzelcw. 3 wrzenia do Osia wkroczyy wojska niemieckie.


Podobnie jak na terenie caego Pomorza Niemcy rozpoczli rzdy od wprowadzenia restrykcyjnego prawa dla ludnoci polskiej i eksterminacji osb, ktre ich zdaniem mogy zagrozi panowaniu III rzeszy. W kociele utworzony zosta, istniejcy do XI 1939 r., obz przejciowy dla ludnoci cywilnej i onierzy polskich. Rwnoczenie Selbschutz wsplnie z miejscowymi Niemcami rozpta fal terroru, w wyniku ktrej mier ponieli midzy innymi uczestnicy wystpie antyniemieckich z Brzezin i Wakowisk: Jan Kak, Henryk Jurczyk, Leon Winowiecki, Jan yczyski, Maksymilian Rambalski, Andrzej Bczek, Leon Lewandowski oraz mieszkacy Osia: Bronisaw Truskawa - listonosz, Micha Wojtecki - kancelista parafialny, Ryszard Bocian - ciela, Tadeusz Bocian, Antoni Kotowski - robotnik, Konstanty Murawski - kupiec, Jan Cherek, Bronisaw Sierosawski - nadleniczy, prezes polskiego zwizku zachodniego i Szukalski -waciciel majtku Jaszcz. Aresztowany zosta te i osadzony w obozie koncentracyjnym, w ktrym zmar, proboszcz parafii Osie ks. Dziekan Jan Bruski.
Warunki okupacji spowodoway rwnie na Pomorzu rozwj ruchu partyzanckiego. Lasy na pnoc od Osia stay si ostoj partyzantw "Graba", grupy Feliksa Warczaka i innych. Byo to powodem umieszczenia w Osiu oddziau antypartyzanckiego "Jagdkommando", ktry bra udzia w pacyfikacjach rejonu, w tym rwnie w stoczonej w lasach midzy leniczwk Pohulanka a Bdnem najwikszej bitwie partyzanckiej na Pomorzu. Jego te dzieem byo zamordowanie pod zarzutem wsppracy z partyzantami mieszkacw wsi Radaska: Franciszka, Joanny i Rozalii Fricske, Jzefa Kuzimskiego, Stanisawa Sowiskiego, Jzefa Warczaka, Jana i Marty Babiskich, Marii, Heleny, Alfonsa Konieczkw oraz mieszkacw Tlenia: Leokadii, Kazimierza, Marty, Zofii, Haliny, Janiny i Maksymiliana wierczyskich oraz Janiny i Franciszka Marchlewiczw.
Panowanie Niemcw na terenie gminy zakoczyo si w drugiej dekadzie lutego 1945 r., kiedy to wchodzce w skad 49 armii generaa Griszina 385 i 191 dywizje piechoty zdobyy 17 lutego Osie.
Dziaania wojenne nie spowodoway w skali gminy wielkich strat materialnych. Zniszczeniu ulegy mosty na Wdzie oraz centrum Osia. Trudniej natomiast oceni straty ludzkie. Wedug Jzefa Milewskiego w wyniku polityki niemieckich wadz okupacyjnych, dziaa wojennych oraz udziau w walkach na rnych frontach ii wojny wiatowej zgino 122 mieszkacw gminy. Jednak ankieta przeprowadzona przez proboszcza parafii Osie, ks. K. wink wykazaa, e w obejmujcej 80 terenu gminy parafii wyniosy one cznie ze stratami wrd osb wywiezionych przez Rosjan w gb ZSRR 150 osb. Mona wic wnosi, e i dla caej gminy byy one wysze.

Tematy opracowano na podstawie Informatora turystycznego "Gmina Osie" - TMBT 1995 r.
z dziau opracowanego przez mgr Marka Miesa.
Dzia "Zasueni i wybitni ludzie opracowa Mariusz Chudecki.
Od Redakcji: Niektre rdtytuy zostae zmienione. Zaktualizowano te zapisy w czci "Po II wojnie wiatowej"

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama